"در دیالوگ واقعی، هر دو سوی دیالوگ خواهان تغییر هستند"
تیک نات هان، فعال صلح
نقل قول بالا اساس فلسفه دیالوگ است. در جای دیگری تیک نات هان می گوید: "مهم ترین چیز در ایجاد ارتباط، صحبت هایی است که گفته نشده است." بر روی این جمله کمی فکر و تامل کنید.
مفهوم دیالوگ چیست؟
دیالوگ مکالمه و ارتباطی است که بین دو یا چند نفر انجام میشود، البته این مکالمه لزوما به معنای صحبت کردن نیست، میتواند نوشتاری باشد یا به روش دیگری صورت بگیرد.
معنای باستانی کلمه دیالوگ یک «جریان معنا»ست، معانی سیال که همچون مایعی روان می شوند و جریان پیدا می کنند. جریان معنا مفهومی است که دیالوگ را از مکالمه و گفتگو متمایز می کند، جریان معنا یعنی ارتباط شکل گرفته باید درونی باشد و با تمامی روح و احساس شکل گرفته باشد. در واقع این مفهوم به ما می گوید که ما باید از تمام فرضیات و باورهای خود به صورت موثر یک گام به عقب برداریم و با جان و دل به طرف مقابل گوش دهیم و این کاری است که آسان و ساده نیست.
گاهی دیالوگ با مفاهیم دیگری همچون مناظره و بحث اشتباه گرفته می شود. این در حالیست که این سه مفهوم معانی کاملا متفاوت از یکدیگر دارند. «بحث» با قصد باز کردن موضوعی رخ می دهد. یعنی نکات مثبت و منفی موضوعی عنوان می شود و راجع به آن تصمیمی گرفته می شود. بنابراین هدف و روش بحث با دیالوگ متفاوت است. در «مناظره» همواره کسی برنده می شود و کسی بازنده، و حالتی رقابتی دارد. اما در «دیالوگ» اساسا هدف برنده شدن و بازنده شدن نیست. در دیالوگ همدلی وجود دارد و هدف آن همگرایی و نزدیک کردن افکار به یکدیگر است.
چرا این مفاهیم برای گروه های اجتماعی مهم است؟
فعالیت در هر گروهی نیازمند تلاشی جمعی برای رسیدن به اهداف گروه است. اما در راه رسیدن به اهداف همواره موانعی نیز وجود دارند. یکی از این موانع که در طول این کارگاه بارها به آن اشاره شده «بحران اعتماد» است، یعنی نبود اعتماد بین اعضای درونی گروه و همچنین نبود اعتماد بین گروه های مختلف. نبود اعتماد همبستگی و اتحاد را کم کرده و باعث می شود که چه به صورت فردی و چه به صورت جمعی دستیابی به اهداف سخت شود. و لازمه به وجود آمدن اعتماد دیالوگ است. زیرا که اعتماد با شناخت یکدیگر و گوش دادن به یکدیگر شکل می گیرد.
دیالوگ و همدلی
به عقیده من نوع خاصی از دیالوگ، یعنی دیالوگ همراه با «همدلی»، نیاز کارگروه های اجتماعی است. در ابتدا مهم است که بدانیم همدلی چیست و چه فرقی با همدردی دارد؟ این دو واژه معمولا به جای یکدیگر استفاده میشوند درحالیکه معانی آنها با یکدیگر متفاوت است. زمانی که برای شخصی مشکلی پیش آمده است، مثلا عزیزی را از دست داده است، با او همدردی می کنیم، میگوییم احساس بدی دارم که چنین اتفاقی افتاده و متاسفم که چنین اتفاقی افتاده است. اما در همدلی با اینکه همانند همدردی احساس بدی داریم از اتفاقات، اما میخواهیم بدانیم که چطور میتوانیم آن را درک کنیم و چه عملی میتوانیم انجام دهیم تا بار شخص مقابل سبک تر شود. بنابراین تفاوت اصلی این دو واژه در عمل است، همدلی همراه با عمل و درک است.
دیالوگی که با همدلی همراه است با فروتنی و همدلی به ناگفته ها توجه میکند. به جای نتیجه گیری و قضاوت از روی پیش زمینه ها، گوش فرا میدهد. از موضع همدلی سوال می پرسد تا بهتر درک کند و به دیگران حمله نمی کند. وجود چنین دیالوگی لازمه ارتباطات گروهی و فردی افراد است تا بتوانند حتی با وجود اختلاف نظرها، زمینه های مشترک را پیدا کنند و در راه هدف مشترک همبستگی داشته باشند.
پراکندگی که بین ما ایرانی ها و در گروه های مختلف وجود دارد از کجا سرچشمه میگیرد؟
در بخش دوم کارگاه، این سوالی بود که از تمامی شرکت کنندگان پرسیده شد و از آنها خواسته شد که به گروه ها کوچک تقسیم شوند و بر روی آن تعمل کنند. از جمله دلایلی که در صحبت های افراد مطرح شد:
- نقد های بی رحمانه، کوبنده و شخصی
- برچسب زدن به دیگران: اتهامات بی دلیل، برچسب جاسوسی، برچسب بیماری های روانی و…
- کنترل کردن دیگران و قدرت طلبی
- نداشتن اعتماد به یکدیگر بخاطر تحولات سیاسی ایران: انقلاب، جنگ، اعدام ها و زندانی های سیاسی و…
- نداشتن اعتماد به یکدیگر به علت تجربه زندگی کردن تحت نظر مداوم حاکمیت: جاسوسی از یکدیگر در داخل و خارج ایران، تلاش برای بقا و…
- نبود آموزش چه در داخل جامعه و چه در خانواده ها: کودکان کار گروهی را یاد نمی گیرند، حق اظهار نظر ندارند و … بنابراین در بزرگسالی نیز نمی توانند قدرت را شریک شوند و یا در گروهی فعالیت کنند.
- عدم توجه به امتیازات فردی خود و نادیده گرفتن رنج افراد در دهک های پایین تر
- ادعای صاحب نظر بودن و نداشتن دانش کافی
- و همچنین مواردی همچون حسادت، تنگ نظری، آشنا نبودن با مفاهیم دموکراسی و داشتن دیکتاتوری در درون خود نیز توسط بعضی از افراد حاضر در جلسه عنوان شد.
راهکارها:
- فرهنگ سازی و آموزش
- نقد کردن خوب است اما نقد باید صمیمانه باشد، نقد باید نظر را مورد نقد قرار دهد و نه شخص را. با احترام و دوستانه و همدلانه باشد و حمله شخصی صورت نگیرد.
- کنترل مناسبات قدرت نابرابر را به وجود می آورد. و باعث ایجاد سلسله مراتب قدرت میشود که تنش را در گروه بالا میبرد. فراموش نکنیم که مسئولیت داشتن با کنترل کردن فرق میکند.
- همه ما بر اساس جنسیت، محل زندگی، دین، قومیت و… امتیازاتی نسبت به دیگران داریم. مهم است که این امتیازات را بدانیم و با همدلی سعی در درک تجربه زیسته افرادی داشته باشیم که این امتیازات را ندارند.
- سوال کردن با هدف بهتر فهمیدن و درک کردن یکدیگر.
- در گروه ها روندهایی گذاشته شود تا افراد جاسوس شناسایی شوند و اعتماد گروهی بالا برود.
- مخاطب تشویق به اظهار نظر شود.
- فراموش نشود که هدف توافق نیست، بلکه پیدا کردن زمینه های مشترک در راه هدف مشترک است.
- قدرت را باید شریک شد. قدرت در دستان یک نفر نباشد.
دیالوگ برای حل تنش ها کمک کننده است و باعث می شود خارج از فرضیات و باورهای خود حرف طرف مقابل را شنیده و با شنیدن هوشمندانه صحبت های شخص مقابل در صورت نیاز باورها و فرضیات خود را تعدیل کنیم. تا زمانی که این کار را انجام ندهیم همیشه در کپسول خود می مانیم و نمی توانیم ببینیم که در دنیای بیرون چه ایده ها و صحبت های خوبی هست که میتواند به ما در پیشبرد هدف ها کمک کند.
در تاریخ دوم بهمن ماه ۱۴۰۰، کارگاهی آموزشی به مناسبت روز جهانی دیالوگ (۵ ژانویه) توسط الهه امانی، فعال حقوق زنان، از طرف ای سی وین (ICWIN) و گروه ایوین (IWIN Community) بر روی پلتفرم زوم برگزار شد. هدف این کارگاه آشنایی با مفهوم دیالوگ و اهمیت کاربرد آن در کارگروه های اجتماعی بود و تمرکز آن بر روی مهارت های مورد نیاز فعالان اجتماعی بود تا مسبب هموارسازی و موفقیت بیشتر در فعالیت های درون گروهی و برون گروهی شود.
الهه امانی که فعال صلح، برابری جنسیتی و حقوق بشر است، در زمینه حل تنازعات و تنش ها در دانشگاه پپرداین (Pepperdine) در ایالت کالیفرنیا آموزش دیده است. او از اوایل سال ۱۹۹۱ در جامعه حرفه ای میانجیگری و حل تنش ها و تسهیلگری فعالیت بسیاری داشته است. همچنین مشارکتی فعال در اولین دوره خبرنامه انجمن مدیاتورها (میانجیگران) لس آنجلس داشته است، این دوره خبرنامه درباره مدیریت و حل تنازعات جنسیتی و فرهنگی بوده است. او همچنین مقالاتی نیز در این زمینه منتشر کرده است. متن بالا چکیده ای از این کارگاه است.